Menu

Breed It

CSV Digitaal - vergadering van 14/03/2020

Binnen het Vlaams Bijenteeltprogramma is er reeds vele jaren een selectie- en kweekprogramma opgenomen. Drie jaar geleden hebben we daar een serieuze bijsturing aan gegeven. Wat vroeger voornamelijk een overlarfproject was, is nu een volwaardig selectieprogramma waarbij de teeltmoeren aan een reeks testen worden onderworpen alvorens hiermee verder wordt gekweekt. Het is nu tijd om te kijken waar we ondertussen staan: kunnen we met de huidige manier van werken verder doen? Welke verbeteringen dringen zich op. 

Op zaterdag 14 maart was er een vergadering van het Comité Selectiewerk Vlaanderen gepland in werkplaats De Brug in Mortsel, waar we deze kritische reflectie zouden maken. Met een bijzonder aantrekkelijk programma zouden we de aanwezige selectiewerkers gidsen doorheen de progressie die we gemaakt hebben en de obstakels die we zijn tegenkomen. Dit als inleiding tot een voorstel van bijsturing dat door het team van Honeybee Valley is uitgedokterd. De coronavirus-crisis heeft er anders over beslist. De vergadering van het CSV werd afgelast en maatregelen die aan de imkers werden opgelegd gaven in eerste instantie weinig ruimte om dit jaar nog een georganiseerde selectie op poten te zetten. Begin deze week dan kwam er een wijziging van de interpretatie door het Departement Landbouw en Visserij en werden geregistreerde imkers gelijkgesteld met een professionele landbouwer, en misschien maar terecht ook. Dit opent de deur om ook dit jaar onze inspanningen in het selectiewerk toch verder te zetten.

Vandaar dat wij alles in het werk gesteld hebben om voor de vergadering van het CSV een digitaal alternatief aan te bieden. Op de Honeybee Valley website hebben we onder de rubriek Breed-It een map gemaakt met een inleidende videoboodschap en ingesproken PowerPoint-presentaties van de lezingen van Ellen Danneels, Valérie Villers, Dries Laget en Brieuc Nelissen Grade. De lezing over virus-resistentie die ik zou geven komt te vervallen, omdat dit mogelijk de publicatie van de onderzoeksresultaten in een wetenschappelijk tijdschrift zou kunnen compromitteren. In het verhaal van Valérie zal hierover kort gerapporteerd worden. Ook was het de bedoeling om in dialoog te gaan met een aantal andere succesvolle teeltgroepen, met name de groep Varroa-resistentie rond Noël De Schrijver en de vereniging Zwarte Bij rond Dylan Elen. In de lezing van Ellen zal hier even naar gerefereerd worden.

De essentie van onze boodschap is dat we in Vlaanderen goed bezig zijn. Met de selectie naar virus-resistentie hebben we een voortrekkersrol opgenomen. De resultaten van de laatste jaren zijn gewoonweg spectaculair. Maar ook op andere fronten zien we duidelijke progressie. Een kritische kijk naar de data dwingt ons trouwens om een aantal dogma’s die we vroeger gesteld hebben te nuanceren. Het betreft onze voorkeur voor moeren geteeld in België en voor standbevruchting, en de intentie om eilandbevruchting af te bouwen. De data dwingen ons om hier anders naar te kijken en ons advies naar de imker toe te nuanceren. Ellen doet dit met een knipoog naar een West-Vlaamse icoon: ‘Wat hebben we vandaag geleerd’. Valérie geeft toelichting bij de testresultaten en wijst op een aantal pijnpunten op het praktische en organisatorische vlak.

Doch, er is ook het besef dat al de vele inspanningen van de voorbije jaren nog steeds niet geleid hebben tot veerkrachtige volkeren die zonder tussenkomst van de imker kunnen overleven, de uitzonderingen niet te na gesproken. En ik kan begrijpen dat sommige selectiewerkers de moed beginnen te verliezen. Vandaar dat we twee initiatieven hebben opgestart die in de volgende jaren zouden moeten resulteren in een grotere doelgerichtheid. In de Targetgroep gaan we helemaal de focus leggen op veerkracht en vergeten we even de andere overerfbare kenmerken met betrekking tot productiviteit en gedrag. We drijven de testen voor veerkracht op, wisselen genetisch materiaal uit en dit alles met een ongeziene transparantie. Samen beslissen we met welke moeren we verder telen en hoe de aanparing zal gebeuren. Daarnaast bieden we een uniek ecologisch alternatief aan dat gestoeld is op de Darwinian Black Box aanpak van dr. Tjeerd Blacquière van WUR in Wageningen, Nederland. We noemen het Peer Black Box omdat we verschillende peers (Engels voor collega’s of gelijken) inzetten om de last en de risico’s te spreiden. Ook dit is naar mijn weten een unicum. Vanuit de Targetgroep en de Peer Black Box-groep zouden we na 3 jaar en dus bij aanvang van de volgende campagne van het Vlaams Bijenteeltprogramma, een aantal vitaliteitstesten (= overlevingsproeven) moeten kunnen doen als ultieme bewijs van de veerkracht van onze teeltmoeren. Voor diegenen die niet zulke hoge ambities hebben of die de teeltmoeren blijvend willen testen op productiviteit en gedrag, zal het selectieprogramma van de voorbije jaren gewoon worden voortgezet.

Het team van Honeybee Valley is tevreden dat de vergadering van het CSV alsnog kan doorgaan, zij het in een digitale vorm, maar betreurt dat we onze ideeën niet openlijk kunnen bespreken met de basis. Ik denk dat dit het beste is wat we konden aanbieden. We weten niet in hoeverre een aantal geplande activiteiten zoals het reizen naar de eilanden, alsnog kunnen doorgaan. We zijn in ieder geval gestart met het op gang trekken van de organisatie hiervan. Het nemen van broedstalen voor het bekomen van een gezondheidscertificaat nodig voor het reizen is iets dat we weldra gaan lanceren. Hopelijk is tegen begin juni de toestand van de corona-crisis dusdanig dat we met onze moeren de grens over mogen. We bekijken het dag per dag. In ieder geval is bij deze de lancering van twee nieuwe initiatieven, met name de Targetgroep en de Peer Black Box-groep, een feit. We zullen zien hoever we er dit jaar mee komen. Ik hoop dat het een nieuwe impuls mag geven aan ons streven naar veerkrachtige bijen in Vlaanderen.

Prof. Dirk de Graaf

Projectleider Vlaams Bijenteeltprogramma

Lezing van Valérie Villers: Resultaten selectiewerk 2019

Lezing van Ellen Danneels: Kritische reflectie selectiewerk tijdens VBP 2016-2019 en Targetgroep

Lezing van Dries Laget: Peer Black Box

Lezing van Brieuc Nelissen Grade: MAS-BEE-VAR